AI en de dot-comgolf: dezelfde patronen, een ander tempo

Wie de huidige opmars van kunstmatige intelligentie gadeslaat, voelt een echo uit het verleden. Eind jaren negentig beloofde het internet hetzelfde: een fundamentele herordening van markten, bedrijven en gedrag. Veel van die belofte is uiteindelijk waargemaakt. Maar de weg ernaartoe liep via een pijnlijke crash, talloze faillissementen en jaren van twijfel. De vergelijking tussen toen en nu is leerzaam, mits men de verschillen even scherp ziet als de overeenkomsten. Want het tempo verschilt, en het tempo bepaalt veel. Wie de juiste lessen trekt, beschermt zich tegen zowel overmoed als verlamming.

De cyclus die zich herhaalt

Elke technologische doorbraak doorloopt grofweg dezelfde fasen. Eerst is er verwondering, dan euforie, dan een vloed aan kapitaal, dan ontnuchtering, en pas daarna duurzame waarde. De dot-comgolf is daarvan het schoolvoorbeeld. Tussen 1998 en 2000 stroomde geld naar elk plan met een internetadres. Waarderingen werden losgekoppeld van omzet, laat staan van winst. Toen het sentiment kantelde, verdampte een groot deel van die waarde in de jaren 2000 tot 2002.

De patronen zijn herkenbaar in de huidige AI-golf. Ook nu zien wij verwondering, gevolgd door een ongekende kapitaalstroom richting alles wat zich met AI laat associëren. Ook nu lopen waarderingen voor op bewezen kasstromen. Ook nu wordt het etiket belangrijker geacht dan het onderliggende verdienmodel. De geschiedenis rijmt, om een bekende uitspraak te lenen, en het rijm is dit keer goed hoorbaar.

Waarom het tempo nu hoger ligt

Toch is er een wezenlijk verschil, en dat zit in de infrastructuur. Rond 2000 moest het fundament nog worden gelegd. Breedband was schaars, betalen op afstand was omslachtig en wantrouwd, en de logistiek voor thuisbezorging bestond nauwelijks. De hype liep daardoor ver vooruit op wat consumenten en bedrijven feitelijk konden doen.

Dat verklaart de bekende mislukkingen. Pets.com wilde dierenvoer verkopen aan een publiek dat nog niet gewend was online te kopen, en bezweek aan verzendkosten die het verdienmodel ondermijnden. Webvan bouwde een kostbaar netwerk van distributiecentra voor een boodschappendienst waarvoor de markt simpelweg nog niet rijp was. De ideeën waren niet dom. Ze waren te vroeg.

AI treft een andere wereld aan. De cloud staat, de smartphone is alomtegenwoordig, betaalrails functioneren naadloos en data zijn in overvloed beschikbaar. Daardoor werkt een nieuwe toepassing vrijwel onmiddellijk door in echte processen. De razendsnelle opmars van ChatGPT illustreert dit: binnen enkele maanden was het ingeburgerd bij een breed publiek, zonder dat er eerst een netwerk hoefde te worden aangelegd. De adoptie verloopt sneller omdat de drempels al zijn geslecht.

Het internet moest eerst worden gebouwd voordat het kon worden gebruikt. AI kan worden gebruikt vanaf de dag dat het verschijnt.

De winnaars zijn zelden de luidste

Dat snellere tempo neemt het risico niet weg. Het verkort het. Wie naar de dot-comgolf kijkt, ziet dat de uiteindelijke winnaars zelden de bedrijven waren die in 2000 het hardst riepen. Amazon werd destijds bespot om zijn aanhoudende verliezen en zag zijn aandeel zwaar terugvallen. Google bestond nog nauwelijks toen de zeepbel knapte. Beide kwamen sterker uit de crash, juist omdat zij een echt probleem oplosten en discipline bewaarden terwijl anderen kapitaal verbrandden.

Dat is de belangrijkste les voor wie vandaag investeert of onderneemt. De vraag is niet of AI de wereld verandert. Die verandering is reëel en goed zichtbaar. De vraag is welke toepassingen blijvende waarde scheppen en welke meedrijven op het sentiment van het moment. Dat onderscheid is in het heetst van de hype moeilijk te maken, en juist daarom waardevol. Het vergt geduld, een nuchtere blik en de bereidheid om tegen de stroom in te denken wanneer iedereen dezelfde kant op kijkt.

Wat dit vraagt van ondernemers en investeerders

Voor de praktijk vertaalt zich dit naar enkele nuchtere principes. Wij vatten ze kort samen.

Onderscheid duurzame waarde van ruis: vraag welk concreet probleem wordt opgelost en of de klant er werkelijk voor wil betalen.
Let op timing: te vroeg is, zoals Webvan liet zien, even fataal als te laat.
Bewaak kapitaaldiscipline: een ruime markt verleidt tot overinvestering, en de rekening volgt wanneer het sentiment draait.

Geen van deze principes is nieuw. Dat is precies de reden waarom ze gelden. Technologie verandert in een ongekend tempo, maar de mechanismen van waarderingspieken, overinvestering en ontnuchtering zijn opmerkelijk constant.

Tot slot

De parallel met de dot-comgolf is geen waarschuwing om afzijdig te blijven. Wie in 2000 het internet als voorbijgaande gril had afgedaan, zou een historische vergissing hebben begaan. De parallel is een uitnodiging tot oordeelsvermogen. Het tempo is hoger, de infrastructuur is aanwezig, en de echte verschuivingen voltrekken zich nu al in dagelijkse processen. Maar de discipline die de vorige cyclus scheidde tussen winnaars en verliezers, blijft onverkort van kracht. Wie rustig blijft wanneer anderen zich laten meeslepen, staat aan het einde van deze golf het sterkst.

Anyone watching the current rise of artificial intelligence senses an echo from the past. In the late nineteen-nineties the internet promised much the same: a fundamental reordering of markets, companies and behaviour. Much of that promise was ultimately fulfilled. But the road there ran through a painful crash, countless bankruptcies and years of doubt. The comparison between then and now is instructive, provided one sees the differences as clearly as the similarities. For the pace differs, and the pace decides much. Those who draw the right lessons protect themselves against both overconfidence and paralysis.

The cycle that repeats

Every technological breakthrough moves through roughly the same phases. First comes wonder, then euphoria, then a flood of capital, then disillusionment, and only after that durable value. The dot-com wave is the textbook example. Between 1998 and 2000 money flowed to any plan with an internet address. Valuations were detached from revenue, let alone profit. When sentiment turned, much of that value evaporated in the years 2000 to 2002.

The patterns are recognisable in the current AI wave. Once again we see wonder, followed by an unprecedented stream of capital towards anything that can associate itself with AI. Once again valuations run ahead of proven cash flows. Once again the label is considered more important than the underlying business model. History rhymes, to borrow a well-known phrase, and this time the rhyme is clearly audible.

Why the pace is higher now

Yet there is an essential difference, and it lies in the infrastructure. Around 2000 the foundation still had to be laid. Broadband was scarce, paying at a distance was cumbersome and distrusted, and the logistics for home delivery barely existed. The hype therefore ran far ahead of what consumers and companies could actually do.

That explains the famous failures. Pets.com wanted to sell pet food to an audience not yet accustomed to buying online, and succumbed to shipping costs that undermined the business model. Webvan built a costly network of distribution centres for a grocery service the market was simply not yet ready for. The ideas were not foolish. They were too early.

AI encounters a different world. The cloud is in place, the smartphone is ubiquitous, payment rails function seamlessly and data are available in abundance. As a result a new application works its way into real processes almost immediately. The rapid rise of ChatGPT illustrates this: within months it had become commonplace among a broad public, without any network having to be built first. Adoption proceeds faster because the barriers have already been cleared.

The internet had to be built before it could be used. AI can be used from the day it appears.

The winners are rarely the loudest

That faster pace does not remove the risk. It shortens it. Anyone looking at the dot-com wave sees that the eventual winners were rarely the companies shouting loudest in 2000. Amazon was mocked at the time for its persistent losses and saw its shares fall heavily. Google barely existed when the bubble burst. Both came out of the crash stronger, precisely because they solved a real problem and kept their discipline while others burned through capital.

That is the most important lesson for anyone investing or building today. The question is not whether AI changes the world. That change is real and plainly visible. The question is which applications create lasting value and which merely drift on the sentiment of the moment. That distinction is hard to make in the heat of the hype, and for exactly that reason it is valuable. It demands patience, a sober eye and the willingness to think against the current when everyone is looking the same way.

What this asks of entrepreneurs and investors

In practice this translates into a few sober principles. We summarise them briefly.

Distinguish durable value from noise: ask which concrete problem is being solved and whether the customer truly wants to pay for it.
Mind the timing: too early, as Webvan showed, is as fatal as too late.
Guard capital discipline: an abundant market tempts overinvestment, and the bill arrives when sentiment turns.

None of these principles is new. That is precisely why they hold. Technology changes at an unprecedented pace, but the mechanisms of valuation peaks, overinvestment and disillusionment are remarkably constant.

In closing

The parallel with the dot-com wave is not a warning to stand aside. Anyone who dismissed the internet as a passing fad in 2000 would have made a historic mistake. The parallel is an invitation to judgement. The pace is higher, the infrastructure is present, and the real shifts are already taking place in everyday processes. But the discipline that separated winners from losers in the previous cycle remains fully in force. Those who stay calm while others are swept along will stand strongest at the end of this wave.

In het kortIn short

De infrastructuur ligt er al, dus AI wordt sneller geadopteerd dan internet rond 2000.
Dezelfde patronen van hype, overinvestering en waarderingspieken keren terug.
Duurzame waarde onderscheidt zich pas wanneer de ruis is weggevallen.
Timing en kapitaaldiscipline bepalen wie de cyclus overleeft.

The infrastructure already exists, so AI is being adopted faster than the internet around 2000.
The same patterns of hype, overinvestment and valuation peaks are returning.
Durable value only becomes visible once the noise has fallen away.
Timing and capital discipline determine who survives the cycle.

AI en de dot-comgolf: dezelfde patronen, een ander tempoAI and the dot-com wave: the same patterns, a different pace